ข่าวสารและบทความ
Category
ห้องคลีนรูมคืออะไร Class 100, 1,000, 10,000 เทียบ ISO 14644-1 และฟิลเตอร์ HEPA
Date : 19 พฤศจิกายน 2569
ห้องคลีนรูมคืออะไร ที่เห็นเขียน Class 100, 1,000, 10,000 หมายถึงอะไร และเทียบกับมาตรฐาน ISO 14644-1 ได้อย่างไร พร้อมดูว่าฟิลเตอร์ HEPA อยู่ตรงไหนของระบบ
Detail :

ห้องคลีนรูม (Cleanroom) คือห้องที่ควบคุมจำนวนฝุ่นในอากาศไม่ให้เกินค่าที่กำหนด แบ่งระดับตาม ISO 14644-1 เช่น ISO 5, 7, 8 ซึ่งตรงกับ Class 100, 10,000, 100,000 ตามแบบเดิม โดยมี HEPA ที่หัวจ่ายเป็นหัวใจของระบบ

เขียนโดยทีมงาน Thai Filter Supply (จำหน่ายฟิลเตอร์กรองอากาศ FILTLAB และฟิลเตอร์สำหรับงานอุตสาหกรรม) · เผยแพร่: 19 พฤศจิกายน 2569 · ปรับปรุงล่าสุด: 19 พฤศจิกายน 2569

ถ้าไปโรงงานผลิตยา โรงงานอิเล็กทรอนิกส์ หรือห้องผ่าตัด เรามักเจอคำว่า "ห้องคลีนรูม" หรือ "ห้องสะอาด" (Cleanroom) แต่ห้องสะอาดไม่ใช่ห้องที่แค่ปัดกวาดเช็ดถูเรียบร้อย มันคือห้องที่ ควบคุมจำนวนฝุ่นในอากาศ ให้ไม่เกินค่าที่กำหนด และมีมาตรฐานสากลที่บอกว่าห้องไหนเป็นระดับไหน

หลายคนยังคุ้นกับคำว่า Class 100, Class 1,000, Class 10,000 ซึ่งมาจากมาตรฐานรุ่นเก่า แล้วมาเจอ ISO 5, ISO 7 ในเอกสารใหม่ จนงงว่าตกลงเป็นอะไรกันแน่ ข้างล่างนี้มีตารางเทียบให้

ISO 14644-1 วัดยังไง

มาตรฐานนี้ (ฉบับปัจจุบันคือปี 2015) จัดระดับความสะอาดด้วยการ นับจำนวนอนุภาคในอากาศ 1 ลูกบาศก์เมตร ตามขนาดอนุภาคที่กำหนด ระดับที่ใช้บ่อยคือ ISO 5, ISO 7 และ ISO 8 (เลขน้อย = สะอาดกว่า) ตารางข้างล่างยกมาเฉพาะอนุภาคขนาดตั้งแต่ 0.5 µm ขึ้นไป ซึ่งเป็นขนาดที่ใช้เทียบกับ Class แบบเดิมได้ง่ายที่สุด

ระดับ จำนวนอนุภาค ≥ 0.5 µm ไม่เกิน (ต่อ m³) ใช้กับงานประมาณไหน
ISO 5 (Class 100) 3,520 งานสะอาดมาก เช่น บางขั้นตอนผลิตยา อิเล็กทรอนิกส์
ISO 7 (Class 10,000) 352,000 งานสะอาดระดับกลาง
ISO 8 (Class 100,000) 3,520,000 ห้องสะอาดพื้นฐาน เช่น งานบรรจุ

Class 100, 1,000, 10,000 คืออะไร เทียบ ISO ได้ยังไง

ตารางระดับห้องคลีนรูม Class 100, 1,000, 10,000 เทียบ ISO 5 ISO 6 ISO 7 และ ISO 8 ตามจำนวนอนุภาคต่อลูกบาศก์เมตร

คำว่า Class ตัวเลขสามหลักมาจากมาตรฐานสหรัฐรุ่นเก่า (Federal Standard 209E) ซึ่งถูกยกเลิกไปตั้งแต่ปี 2001 และถูกแทนที่ด้วย ISO 14644-1 แต่ในตลาด เอกสารเก่า และใบเสนอราคาหลายแห่งยังเรียกแบบนี้อยู่ ความหมายเดิมคือ จำนวนอนุภาคขนาด 0.5 µm ขึ้นไปต่อลูกบาศก์ฟุต เช่น Class 100 คืออนุภาคไม่เกิน 100 ตัวต่อลูกบาศก์ฟุต เมื่อแปลงเป็นลูกบาศก์เมตร (1 ลูกบาศก์เมตรประมาณ 35.3 ลูกบาศก์ฟุต) จะได้ราว 3,500 ตัวต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งใกล้กับเกณฑ์ ISO 5 ที่ 3,520 ตารางด้านล่างเป็นการเทียบแบบคร่าวๆ ที่ใช้กันทั่วไป:

Class แบบเดิม ระดับ ISO ที่เทียบเคียง จำนวนอนุภาค ≥ 0.5 µm ไม่เกิน (ต่อ m³)
Class 100 ISO 5 3,520
Class 1,000 ISO 6 35,200
Class 10,000 ISO 7 352,000
Class 100,000 ISO 8 3,520,000

ถ้าใบเสนอราคาหรือสเปกเขียนว่า "Class 10,000" ให้ตีความเป็นประมาณ ISO 7 แล้วถามต่อว่าต้องการให้ตรวจตามมาตรฐานใดและที่ภาวะใด (ห้องว่าง หรือขณะทำงาน) เพราะค่าที่วัดได้ต่างกัน

ฟิลเตอร์อยู่ตรงไหนในระบบห้องสะอาด

ห้องสะอาดมักใช้การกรองหลายชั้นเรียงจากหยาบไปละเอียด เพื่อไม่ให้ HEPA ท้ายสุดต้องรับฝุ่นก้อนใหญ่เอง

1. ฟิลเตอร์หยาบ ด่านแรกของตู้ส่งลม ซึ่งดึงเฟรชแอร์จากข้างนอกเข้ามาผสมกับลมหมุนเวียน

2. ฟิลเตอร์ละเอียด กลางทาง ลดภาระ HEPA

3. HEPA (หรือ ULPA) ติดที่หัวจ่ายในเพดานห้อง เป็นด่านสุดท้ายก่อนลมเข้าห้องโดยตรง

เรียกว่า "ลมสะอาดลงมาจากเพดาน" แล้วไหลออกทางช่องระบายตรงพื้นหรือผนังข้างล่าง ฝุ่นที่เกิดในห้องจึงถูกพัดออกไป ไม่ลอยวนซ้ำ

ปัจจัยที่ทำให้ห้องสะอาดอยู่ได้

  • ฟิลเตอร์ HEPA ที่ติดตั้งแน่นและทดสอบรั่วแล้ว
  • ความดันห้องเป็นบวก เมื่อเทียบกับพื้นที่ข้างนอก ลมจะดันออก ไม่ดูดฝุ่นเข้า
  • ปริมาณลมหมุนเวียนพอ ที่ออกแบบไว้ตามระดับห้อง
  • คนและวัสดุเข้าออกอย่างมีระเบียบ เพราะคนคือแหล่งฝุ่นสำคัญ เช่น ชุดคลุม และทางผ่านเปลี่ยนชุด
  • ผิวห้องและอุปกรณ์ไม่สร้างฝุ่น

ขั้นตอนคร่าวๆ ในการทำให้ห้องผ่านเกณฑ์

1. กำหนดระดับที่ต้องการ ตามงานและข้อกำหนดของลูกค้าหรือหน่วยงาน

2. ออกแบบระบบลมและบันไดกรอง ให้เหมาะกับระดับนั้น

3. ติดตั้งฟิลเตอร์และทดสอบรั่ว HEPA

4. ทดสอบห้องตามมาตรฐาน วัดจำนวนอนุภาคด้วยเครื่องนับอนุภาค ที่จุดตามแผน

5. เฝ้าระวังต่อเนื่อง จดค่า ΔP และตรวจสอบตามรอบ

ข้อควรระวัง

  • ห้องจะสะอาดตามระดับได้ ต้องดูทั้งระบบ ไม่ใช่แค่ฟิลเตอร์
  • ข้อกำหนดแต่ละอุตสาหกรรมต่างกัน เช่น ยาและอาหาร อาจมีข้อกำหนดเพิ่มเติมจากหน่วยงานของตัวเอง ควรตรวจกับข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

สรุปสั้นๆ 3 ข้อ

1. ห้องสะอาดแบ่งระดับจากจำนวนอนุภาคต่อลูกบาศก์เมตร เลขน้อยสะอาดกว่า

2. HEPA ที่หัวจ่ายคือหัวใจ แต่ต้องมีบันไดกรองข้างหน้าช่วยปกป้อง

3. ต้องดูทั้งระบบ ทั้งความดัน ปริมาณลม การเข้าออกของคน และการทดสอบ

คำถามที่พบบ่อย

Class 100, 1,000, 10,000 ตรงกับ ISO ระดับไหน?

เทียบเคียงได้คร่าวๆ คือ Class 100 ≈ ISO 5, Class 1,000 ≈ ISO 6, Class 10,000 ≈ ISO 7 และ Class 100,000 ≈ ISO 8 ระบบ Class เป็นของมาตรฐานรุ่นเก่าที่ถูกยกเลิกแล้ว แต่ยังพบในเอกสารและตลาดทั่วไป

ISO 5, ISO 7 และ ISO 8 ต่างกันอย่างไร?

ต่างที่จำนวนอนุภาค ≥ 0.5 µm ต่อลูกบาศก์เมตรที่ยอมให้มี ISO 5 ไม่เกิน 3,520 ISO 7 ไม่เกิน 352,000 และ ISO 8 ไม่เกิน 3,520,000

ห้องสะอาดต้องมี HEPA ไหม?

ห้องที่ต้องการความสะอาดสูงมักมี HEPA ที่หัวจ่ายเป็นด่านสุดท้าย การเลือกระดับขึ้นกับข้อกำหนดของงานและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

ทำไมห้องสะอาดต้องความดันบวก?

เพื่อให้ลมดันออกจากห้อง ไม่ดูดฝุ่นจากข้างนอกเข้ามา

ฟิลเตอร์อย่างเดียวทำให้ห้องผ่านเกณฑ์ได้ไหม?

ไม่พอ ต้องดูทั้งระบบ ทั้งความดัน ปริมาณลม การเข้าออกของคน และการทดสอบ

สินค้าที่เกี่ยวข้อง (ถ้าสนใจดูเพิ่มเติม)

อ่านต่อ

แหล่งอ้างอิง

  • ISO 14644-1 (Cleanrooms and associated controlled environments: Classification of air cleanliness by particle concentration)
  • ISO 14644-1:2015 (ฉบับปัจจุบัน)
  • Federal Standard 209E (มาตรฐานสหรัฐรุ่นเดิม ถูกยกเลิกเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2001 ใช้เพื่อเทียบคำว่า Class เท่านั้น)
  • EN 1822 (High efficiency air filters: EPA, HEPA and ULPA)

ช่องทางติดต่อ Thai Filter Supply

ถ้ามีคำถามหรืออยากแลกเปลี่ยนเรื่องฟิลเตอร์กรองอากาศ ทักมาคุยกับทีมงานได้ตามช่องทางนี้ครับ

สแกน QR code เพิ่มเพื่อน LINE @thaifiltersupply