ห้องคลีนรูม (Cleanroom) คือห้องที่ควบคุมจำนวนฝุ่นในอากาศไม่ให้เกินค่าที่กำหนด แบ่งระดับตาม ISO 14644-1 เช่น ISO 5, 7, 8 ซึ่งตรงกับ Class 100, 10,000, 100,000 ตามแบบเดิม โดยมี HEPA ที่หัวจ่ายเป็นหัวใจของระบบ
เขียนโดยทีมงาน Thai Filter Supply (จำหน่ายฟิลเตอร์กรองอากาศ FILTLAB และฟิลเตอร์สำหรับงานอุตสาหกรรม) · เผยแพร่: 19 พฤศจิกายน 2569 · ปรับปรุงล่าสุด: 19 พฤศจิกายน 2569
ถ้าไปโรงงานผลิตยา โรงงานอิเล็กทรอนิกส์ หรือห้องผ่าตัด เรามักเจอคำว่า "ห้องคลีนรูม" หรือ "ห้องสะอาด" (Cleanroom) แต่ห้องสะอาดไม่ใช่ห้องที่แค่ปัดกวาดเช็ดถูเรียบร้อย มันคือห้องที่ ควบคุมจำนวนฝุ่นในอากาศ ให้ไม่เกินค่าที่กำหนด และมีมาตรฐานสากลที่บอกว่าห้องไหนเป็นระดับไหน
หลายคนยังคุ้นกับคำว่า Class 100, Class 1,000, Class 10,000 ซึ่งมาจากมาตรฐานรุ่นเก่า แล้วมาเจอ ISO 5, ISO 7 ในเอกสารใหม่ จนงงว่าตกลงเป็นอะไรกันแน่ ข้างล่างนี้มีตารางเทียบให้
มาตรฐานนี้ (ฉบับปัจจุบันคือปี 2015) จัดระดับความสะอาดด้วยการ นับจำนวนอนุภาคในอากาศ 1 ลูกบาศก์เมตร ตามขนาดอนุภาคที่กำหนด ระดับที่ใช้บ่อยคือ ISO 5, ISO 7 และ ISO 8 (เลขน้อย = สะอาดกว่า) ตารางข้างล่างยกมาเฉพาะอนุภาคขนาดตั้งแต่ 0.5 µm ขึ้นไป ซึ่งเป็นขนาดที่ใช้เทียบกับ Class แบบเดิมได้ง่ายที่สุด
| ระดับ | จำนวนอนุภาค ≥ 0.5 µm ไม่เกิน (ต่อ m³) | ใช้กับงานประมาณไหน |
|---|---|---|
| ISO 5 (Class 100) | 3,520 | งานสะอาดมาก เช่น บางขั้นตอนผลิตยา อิเล็กทรอนิกส์ |
| ISO 7 (Class 10,000) | 352,000 | งานสะอาดระดับกลาง |
| ISO 8 (Class 100,000) | 3,520,000 | ห้องสะอาดพื้นฐาน เช่น งานบรรจุ |
คำว่า Class ตัวเลขสามหลักมาจากมาตรฐานสหรัฐรุ่นเก่า (Federal Standard 209E) ซึ่งถูกยกเลิกไปตั้งแต่ปี 2001 และถูกแทนที่ด้วย ISO 14644-1 แต่ในตลาด เอกสารเก่า และใบเสนอราคาหลายแห่งยังเรียกแบบนี้อยู่ ความหมายเดิมคือ จำนวนอนุภาคขนาด 0.5 µm ขึ้นไปต่อลูกบาศก์ฟุต เช่น Class 100 คืออนุภาคไม่เกิน 100 ตัวต่อลูกบาศก์ฟุต เมื่อแปลงเป็นลูกบาศก์เมตร (1 ลูกบาศก์เมตรประมาณ 35.3 ลูกบาศก์ฟุต) จะได้ราว 3,500 ตัวต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งใกล้กับเกณฑ์ ISO 5 ที่ 3,520 ตารางด้านล่างเป็นการเทียบแบบคร่าวๆ ที่ใช้กันทั่วไป:
| Class แบบเดิม | ระดับ ISO ที่เทียบเคียง | จำนวนอนุภาค ≥ 0.5 µm ไม่เกิน (ต่อ m³) |
|---|---|---|
| Class 100 | ISO 5 | 3,520 |
| Class 1,000 | ISO 6 | 35,200 |
| Class 10,000 | ISO 7 | 352,000 |
| Class 100,000 | ISO 8 | 3,520,000 |
ถ้าใบเสนอราคาหรือสเปกเขียนว่า "Class 10,000" ให้ตีความเป็นประมาณ ISO 7 แล้วถามต่อว่าต้องการให้ตรวจตามมาตรฐานใดและที่ภาวะใด (ห้องว่าง หรือขณะทำงาน) เพราะค่าที่วัดได้ต่างกัน
ห้องสะอาดมักใช้การกรองหลายชั้นเรียงจากหยาบไปละเอียด เพื่อไม่ให้ HEPA ท้ายสุดต้องรับฝุ่นก้อนใหญ่เอง
1. ฟิลเตอร์หยาบ ด่านแรกของตู้ส่งลม ซึ่งดึงเฟรชแอร์จากข้างนอกเข้ามาผสมกับลมหมุนเวียน
2. ฟิลเตอร์ละเอียด กลางทาง ลดภาระ HEPA
3. HEPA (หรือ ULPA) ติดที่หัวจ่ายในเพดานห้อง เป็นด่านสุดท้ายก่อนลมเข้าห้องโดยตรง
เรียกว่า "ลมสะอาดลงมาจากเพดาน" แล้วไหลออกทางช่องระบายตรงพื้นหรือผนังข้างล่าง ฝุ่นที่เกิดในห้องจึงถูกพัดออกไป ไม่ลอยวนซ้ำ
1. กำหนดระดับที่ต้องการ ตามงานและข้อกำหนดของลูกค้าหรือหน่วยงาน
2. ออกแบบระบบลมและบันไดกรอง ให้เหมาะกับระดับนั้น
3. ติดตั้งฟิลเตอร์และทดสอบรั่ว HEPA
4. ทดสอบห้องตามมาตรฐาน วัดจำนวนอนุภาคด้วยเครื่องนับอนุภาค ที่จุดตามแผน
5. เฝ้าระวังต่อเนื่อง จดค่า ΔP และตรวจสอบตามรอบ
1. ห้องสะอาดแบ่งระดับจากจำนวนอนุภาคต่อลูกบาศก์เมตร เลขน้อยสะอาดกว่า
2. HEPA ที่หัวจ่ายคือหัวใจ แต่ต้องมีบันไดกรองข้างหน้าช่วยปกป้อง
3. ต้องดูทั้งระบบ ทั้งความดัน ปริมาณลม การเข้าออกของคน และการทดสอบ
เทียบเคียงได้คร่าวๆ คือ Class 100 ≈ ISO 5, Class 1,000 ≈ ISO 6, Class 10,000 ≈ ISO 7 และ Class 100,000 ≈ ISO 8 ระบบ Class เป็นของมาตรฐานรุ่นเก่าที่ถูกยกเลิกแล้ว แต่ยังพบในเอกสารและตลาดทั่วไป
ต่างที่จำนวนอนุภาค ≥ 0.5 µm ต่อลูกบาศก์เมตรที่ยอมให้มี ISO 5 ไม่เกิน 3,520 ISO 7 ไม่เกิน 352,000 และ ISO 8 ไม่เกิน 3,520,000
ห้องที่ต้องการความสะอาดสูงมักมี HEPA ที่หัวจ่ายเป็นด่านสุดท้าย การเลือกระดับขึ้นกับข้อกำหนดของงานและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
เพื่อให้ลมดันออกจากห้อง ไม่ดูดฝุ่นจากข้างนอกเข้ามา
ไม่พอ ต้องดูทั้งระบบ ทั้งความดัน ปริมาณลม การเข้าออกของคน และการทดสอบ
ถ้ามีคำถามหรืออยากแลกเปลี่ยนเรื่องฟิลเตอร์กรองอากาศ ทักมาคุยกับทีมงานได้ตามช่องทางนี้ครับ
